Lắp đèn chiếu sáng sân bóng chuyền sao cho ánh sáng phân bố đều, không gây chói là một trong những yếu tố quan trọng nhất khi làm sân. Bởi nếu chất lượng chiếu sáng không tốt, cầu thủ sẽ khó quan sát bóng, mắt phải điều tiết liên tục, dễ phán đoán sai, từ đó nhanh mệt hơn và tăng nguy cơ chấn thương.
Thực tế, nhiều chủ sân bóng chuyền chưa nắm rõ quy tắc chiếu sáng sân bóng chuyền, nên dù đã lắp đèn nhưng ánh sáng vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn.
Để giúp bạn hiểu rõ và làm đúng ngay từ đầu, trong bài viết này, tôi sẽ:
- Giới thiệu tiêu chuẩn chiếu sáng sân bóng chuyền và phạm vi áp dụng.
- Hướng dẫn cách chọn đèn chiếu sáng sân bóng chuyền phù hợp với từng đối tượng sử dụng.
- Chia sẻ cách bố trí đèn LED sân bóng chuyền (chip SMD) sao cho ánh sáng đều, không gây chói.
Từ đó, bạn có thể chủ động hơn trong việc lựa chọn và lắp đặt hệ thống chiếu sáng phù hợp cho sân của mình.
Tiêu chuẩn đèn chiếu sáng sân bóng chuyền và phạm vi áp dụng
Tiêu chuẩn đèn chiếu sáng sân bóng chuyền
Khi thiết kế đèn chiếu sáng sân bóng chuyền, một trong những tiêu chuẩn được sử dụng phổ biến hiện nay là BS EN 12193:2007 của Châu Âu. Tiêu chuẩn này đưa ra các chỉ số cần đạt khi chiếu sáng cho sân bóng chuyền, áp dụng cho cả sân trong nhà và ngoài trời (xem ở Bảng 1).
| Indoor/Outdoor | Horizontal illuminance | Uniformity of illuminance | Lamp colour rendering | |
|---|---|---|---|---|
| Eh ave (lux) | Eh min/Eh ave | Ra | ||
| Indoor | Class I | > 7500 | > 0.7 | > 60 |
| Class II | > 500 | > 0.7 | > 60 | |
| Class III | > 300 | > 0.7 | > 20 | |
| Outdoor | Class I | > 500 | > 0.7 | > 60 |
| Class II | > 200 | > 0.6 | > 60 | |
| Class III | > 75 | > 0.5 | > 20 | |
Bảng 1: Tiêu chuẩn chiếu sáng sân bóng chuyền theo BS EN 12193:2007
Tùy vào mục đích sử dụng, sân bóng chuyền sẽ được chia thành các cấp độ:
- Class III: sân tập luyện, sân phong trào
- Class II: sân thi đấu cấp câu lạc bộ
- Class I: sân thi đấu chuyên nghiệp, quốc tế
Mỗi cấp độ sẽ có yêu cầu khác nhau về hệ thống đèn chiếu sáng sân bóng chuyền, và các chỉ số chiếu sáng sẽ được áp dụng tương ứng theo từng cột trong Bảng 1.
Ví dụ: Nếu bạn lắp đèn chiếu sáng sân bóng chuyền ngoài trời cho sân thi đấu cấp câu lạc bộ (Class II), thì các chỉ số cần đạt là: Eh ave > 200 lux, Eh min / Eh ave > 0.6, Ra > 60 (hàng màu xanh ở Bảng 1).
Đây là những thông số giúp đảm bảo sân có độ sáng đủ, ánh sáng phân bố đều và màu sắc hiển thị rõ ràng, từ đó giúp cầu thủ quan sát bóng tốt hơn.
Trong đó:
- Eh ave: là độ rọi trung bình trên bề mặt sân (được đo tại độ cao 1m so với mặt sân).
- Eh min / Eh ave: là tỷ lệ giữa độ rọi tối thiểu và trung bình trên bề mặt ngang, dùng để đánh giá độ đồng đều ánh sáng trên toàn sân.
- Ra: thể hiện khả năng tái tạo màu sắc của ánh sáng, giúp hình ảnh nhìn tự nhiên và rõ nét hơn.
Phạm vi áp dụng của đèn chiếu sáng sân bóng chuyền
Sân bóng chuyền không chỉ có phần sân chính kích thước 18m x 9m, mà còn có phần mở rộng xung quanh có kích thước thay đổi.
Tùy vào cấp độ sử dụng, tổng kích thước sân sẽ khác nhau, dao động trong khoảng (24m – 34m) x (15m – 19m). Ví dụ, với sân thi đấu cấp quốc tế, kích thước tổng thể có thể lên đến 19m x 34m.
Hình 1: Kích thước sân bóng chuyền, gồm phần sân chính và phần mở rộng theo chuẩn quốc tế
Trong thực tế thi đấu, cầu thủ không chỉ hoạt động trong sân chính mà còn di chuyển liên tục ra cả khu vực mở rộng.
Vì vậy, khi lắp đèn chiếu sáng sân bóng chuyền, bạn cần đảm bảo ánh sáng được phân bố đều trên toàn bộ khu vực này, không chỉ riêng phần sân chính. Điều này giúp cầu thủ quan sát bóng rõ hơn ở mọi vị trí, mắt không phải điều tiết liên tục khi di chuyển, phát bóng, trao đổi với ban huấn luyện…
Các loại đèn chiếu sáng sân bóng chuyền
Trên thị trường hiện nay, có nhiều loại đèn chiếu sáng sân bóng chuyền khác nhau. Tuy nhiên, phổ biến nhất vẫn là 3 loại dưới đây.
Bóng đèn cao áp sân bóng chuyền
Hình 2: Bóng đèn cao áp sân bóng chuyền
Đây là loại đèn chiếu sáng sân bóng chuyền thế hệ cũ, trước đây được sử dụng khá nhiều. Tuy nhiên, khi nhìn kỹ vào quá trình sử dụng, bạn sẽ thấy loại đèn này có khá nhiều bất tiện:
- Tuổi thọ thấp, chỉ khoảng 10.000 – 20.000 giờ.
- Cấu tạo phức tạp, gồm nhiều bộ phận như: bóng đèn, ballast, tụ bù, hộp đèn.
- Khi bật, phải chờ khoảng 5 – 7 phút mới đạt độ sáng tối đa.
- Khi tắt, cần đợi 4 – 12 phút để đèn nguội rồi mới bật lại được.
- Sau một thời gian sử dụng, đèn dễ nhấp nháy, phát ra tiếng ồn.
Ngoài ra, việc lắp đặt đèn cao áp cũng cần đúng kỹ thuật theo yêu cầu của nhà sản xuất. Nếu không, đèn sẽ khó khởi động, hoạt động không ổn định và nhanh xuống cấp hơn bình thường.
Từ kinh nghiệm thực tế của bản thân, tôi không khuyến nghị các chủ sân sử dụng đèn cao áp. Vì loại đèn này không chỉ bất tiện khi sử dụng mà còn tiêu tốn điện năng cao (có thể gấp đôi so với đèn LED).
Đèn chiếu sáng sân bóng chuyền dùng chip LED COB
Đèn dùng chip LED COB được sử dụng phổ biến ở các sân bóng chuyền hiện nay. Mỗi một chip LED COB 50W sẽ có một chóa nhôm để hội tụ chùm sáng. Mỗi bộ đèn sẽ được ghép từ 2 đến 8 chip LED COB 50W như trên Hình 3.
Hình 3: Đèn LED sân bóng chuyền dùng chip LED COB
Tuy nhiên, khi sử dụng thực tế, loại đèn chiếu sáng sân bóng chuyền này tồn tại một số hạn chế:
- Chỉ số hoàn màu thấp, ánh sáng không đẹp.
- Độ đồng đều ánh sáng kém thấp.
- Sau một thời gian sử dụng, có thể hỏng từng chip riêng lẻ do chip LED COB tản nhiệt kém.
- Không truyền được ánh sáng đi xa, loại đèn này chỉ có thể treo thấp, phục vụ cho các sân dành cho đối tượng cộng đồng (Class III).
Lời khuyên của tôi là bạn không nên sử dụng loại đèn LED này, vì đèn dùng chip LED COB thường cho độ đồng đều ánh sáng thấp. Điều này dễ gây ra hiện tượng đổ bóng trên sân, làm cản trở tầm nhìn và khiến cầu thủ nhanh mỏi mắt. Ngoài ra, khi một chip led COB bị hỏng, dù trước hay sau khi thay thế, độ đồng đều ánh sáng cũng sẽ giảm rõ rệt so với ban đầu.
Đèn chiếu sáng sân bóng chuyền dùng chip LED SMD
Nếu bạn để ý các đèn chiếu sáng sân thể thao nói chung và đèn sân bóng chuyền nói riêng, phân khúc từ trung bình đến cao, bạn sẽ nhận thấy rằng hầu hết các bộ đèn đều sử dụng chip LED SMD.
Lý do rất đơn giản, vì loại đèn này mang lại hiệu quả chiếu sáng tốt hơn:
- Chỉ số hoàn màu cao hơn chip LED COB, ánh sáng nhìn rõ và tự nhiên hơn.
- Độ đồng đều ánh sáng tốt, giúp mắt không phải điều tiết nhiều khi cầu thủ di chuyển trên sân.
- Tản nhiệt tốt, nên đèn hoạt động ổn định và có tuổi thọ cao hơn.
So với đèn cao áp và đèn COB, đèn SMD có nhiều ưu điểm rõ rệt. Vì vậy, đây là loại đèn chiếu sáng sân bóng chuyền mà tôi khuyên bạn nên lựa chọn.
Tuy nhiên, bạn cũng cần lưu ý một điều: Một bộ đèn không chỉ có chip LED, mà còn bao gồm nhiều bộ phận khác như thấu kính, bộ nguồn… Chất lượng ánh sáng và độ bền của đèn phụ thuộc vào tổng thể, không chỉ riêng chip LED.
Vậy làm thế nào để chọn được bộ đèn SMD phù hợp với từng loại sân và nhu cầu sử dụng? Phần tiếp theo, tôi sẽ hướng dẫn bạn cách chọn đèn chiếu sáng sân bóng chuyền sao cho phù hợp và hiệu quả nhất.
Hướng dẫn cách chọn đèn chiếu sáng sân bóng chuyền phù hợp (đèn dùng chip LED SMD)
Chọn module quang học của đèn LED sân bóng chuyền
Module quang học của đèn chiếu sáng sân bóng chuyền bao gồm: chip LED SMD (khuyến nghị sử dụng), thấu kính, chao đèn, visor. Ánh sáng phát ra từ chip LED sẽ đi qua thấu kính trước khi chiếu đến phạm vi cần chiếu sáng.
Trong đó, thấu kính (lens) được xem là thành phần quan trọng nhất của module quang học. Vì độ chói, độ mịn, khoảng cách truyền của chùm sáng phụ thuộc nhiều vào loại thấu kính sử dụng.
Mục tiêu của chiếu sáng là đảm bảo các chỉ số Eh ave, Eh min/Eh ave đạt chuẩn (theo tiêu chuẩn BS EN 12193:2007 ở Bảng 1). Vì vậy, bạn cần chọn đèn có thấu kính phù hợp. Có thể chia thành 2 trường hợp như sau:
- Sân dành cho cầu thủ nghiệp dư
Với cầu thủ nghiệp dư, tốc độ và độ khó của bóng ở mức vừa phải, nên yêu cầu độ rọi trên bề mặt sân không quá cao.
Hình 4: Đèn sân bóng chuyền dùng chip LED SMD
Bạn nên chọn đèn có thấu kính, nhưng chỉ cần sử dụng loại thấu kính thông thường như ở Hình 4 là đã đáp ứng tốt nhu cầu sử dụng.
- Sân dành cho cầu thủ chuyên nghiệp
So với trận đấu nghiệp dư, các trận đấu chuyên nghiệp có đặc điểm:
- Cầu thủ di chuyển và quan sát bóng với cường độ cao.
- Bóng có tốc độ nhanh, độ xoáy lớn.
- Quỹ đạo bóng cao, đặc biệt ở các pha chuyền.
Để cầu thủ luôn quan sát rõ bóng, cần đảm bảo:
“Độ rọi trên bề mặt sân phải cao hơn, đèn phải được treo cao hơn. Nghĩa là, cần chọn loại đèn LED sân bóng chuyền có khả năng truyền ánh sáng đi xa hơn”.
Hình 5: Đèn LED sân bóng chuyền dùng ở các sân thi đấu chuyên nghiệp
Để đáp ứng yêu cầu này, các nhà thiết kế sử dụng loại thấu kính tiêu cự dài (dạng lồi) như Hình 5, với các tính chất:
- Hội tụ nhiều tia sáng nhỏ thành chùm sáng có cường độ lớn, giúp ánh sáng truyền đi xa hơn.
- Quang sai nhỏ, giúp hình ảnh được chiếu sáng rõ nét, không bị nhòe.
Chọn loại đèn LED sân bóng chuyền có độ bền cao, hoạt động ổn định
Bên cạnh yếu tố quang học, bạn cũng cần quan tâm đến độ bền và khả năng hoạt động ổn định của bộ đèn. Để đánh giá chính xác, bạn cần kiểm tra các thông số sau:
- Dải điện áp hoạt động: Nếu khu vực của bạn có điện áp không ổn định, nên chọn đèn có dải điện áp rộng từ 100V – 277V.
- Khả năng chống sét lan truyền: Đèn có chất lượng càng cao thì khả năng chống sét càng cao. Thông thường, khả năng chống sét đạt mức 10KVA – 20KVA.
- Cấp bảo vệ IP: Với sân ngoài trời, nên chọn đèn đạt chuẩn IP66 để đảm bảo chống bụi và chống nước tốt.
- Vỏ đèn: Nên chọn loại làm từ thép hoặc kim loại chống rỉ sét để tăng độ bền khi sử dụng lâu dài ngoài trời.
Cách bố trí đèn chiếu sáng sân bóng chuyền
Nguyên tắc chung khi lắp đèn sân bóng chuyền
Khi lắp đặt đèn chiếu sáng sân bóng chuyền, bạn cần tính toán kỹ độ cao treo đèn để đảm bảo quả bóng luôn được chiếu sáng rõ, dù ở bất kỳ vị trí hay độ cao nào trên sân (Hình 6).
Hình 6: Đèn phải treo đủ cao để quả bóng luôn được chiếu sáng
Kèm theo đó là vị trí treo đèn. Dù là sân trong nhà hay ngoài trời, đèn cần được bố trí ở rìa sân, ở các góc hoặc dọc theo các đường bao của sân như Hình 7.
Hình 7: Cách bố trí đèn chiếu sáng sân bóng chuyền – (a) trong nhà, (b) ngoài trời
Mục đích
Việc bố trí đèn như trên nhằm tránh tình huống khi cầu thủ nhìn theo bóng trên cao, mắt không bị chiếu trực tiếp vào nguồn sáng của đèn. Bởi vì nếu mắt nhìn trực tiếp vào bề mặt phát sáng, mắt sẽ bị chói, khó chịu, làm giảm hoặc thậm chí mất khả năng quan sát trong khoảnh khắc.
Thiết kế đèn chiếu sáng sân bóng chuyền
Lợi ích của việc thiết kế đèn chiếu sáng sân bóng chuyền
Sau khi bạn đã chọn được đèn LED sân bóng chuyền phù hợp (đúng thấu kính, đủ độ bền) và nắm được nguyên tắc bố trí đèn, thì có thể xem như đã hoàn thành phần “thô”.
Phần tiếp theo là thiết kế chiếu sáng, được xem là phần “tinh”, bao gồm:
- Chọn đèn LED có quang thông phù hợp với sân.
- Xác định vị trí lắp đèn và beam angle của từng đèn.
- Xác định độ cao treo, hướng chiếu, góc ngẩng đèn ở từng vị trí trên sân bóng chuyền.
Khi thực hiện tốt phần này, hệ thống chiếu sáng mới đạt tiêu chuẩn BS EN 12193:2007. Lúc đó, ánh sáng trên sân sẽ:
- Đủ độ sáng: giúp cầu thủ quan sát rõ bóng.
- Phân bố đồng đều: giúp mắt không phải điều tiết khi cầu thủ di chuyển trên sân. Đồng thời, không gây hiện tượng đổ bóng trên sân, gây cản trở tầm nhìn.
- Độ chói thấp: không tạo ra cảm giác chói cho cầu thủ..
Cách thức thực hiện thiết kế chiếu sáng
Một điều bạn cần lưu ý đó là chỉ những bộ đèn có file IES mới sử dụng được. Vì đây là dữ liệu đầu vào của các phần mềm thiết kế chiếu sáng.
Bạn có thể sử dụng các phần mềm như Dialux, Relux để mô phỏng và thiết kế. Các phần mềm này sẽ trả các chỉ số chiếu sáng tương ứng với từng phương án bạn chọn. Sau đó bạn đối chiếu với tiêu chuẩn chiếu sáng ở Bảng 1 để đánh giá tính khả thi của phương án.
Tuy nhiên, trên thực tế, các đơn vị cung cấp đèn có chuyên môn thường sẽ hỗ trợ bạn thiết kế miễn phí. Tôi khuyên bạn nên để họ thực hiện, còn bạn chỉ cần kiểm tra lại phương án và đánh giá xem có phù hợp với nhu cầu hay không
Bản thiết kế đèn chiếu sáng cung cấp những thông tin gì?
Một bản thiết kế chiếu sáng sân bóng chuyền thường sẽ bao gồm:
- Bản vẽ mặt bằng
- Vị trí lắp đèn
- Hướng chiếu sáng
- Độ cao treo đèn
- Các chỉ số chiếu sáng như: độ rọi, độ đồng đều
- …
Để bạn dễ hình dung, dưới đây là một ví dụ cụ thể.
Yêu cầu chiếu sáng:
Sân bóng chuyền trong nhà, sử dụng hệ thống đèn LED floodlight, đạt tiêu chuẩn Class I.
Phương án triển khai:
Dùng 68 bộ đèn LED 600W như ở Hình 5, mỗi vị trí lắp 2 bộ đèn. Các bộ đèn được treo dọc chu vi hình chữ nhật màu xanh của sân bóng chuyền như Hình 9.
Trong đó:
- 60 bộ đèn (beam angle 45°): lắp ở hai cạnh dọc
- 8 bộ đèn (beam angle 60°): lắp ở hai cạnh ngang
Hình 8: Đường phân bố quang học của các bộ đèn LED 600W trích xuất từ file IES
Dưới đây là bản vẽ mặt bằng (Hình 9) và kết quả mô phỏng chiếu sáng, gồm:
- Biểu đồ phân bố độ rọi theo màu trên mặt phẳng ngang cách mặt sàn của sân 1m (Hình 10).
- Biểu đồ phân bố độ rọi 3D theo màu (Hình 11).
Hình 9: Bản vẽ mặt bằng sân bóng chuyền
Hình 10: Phân bố độ rọi trên bề mặt sân bóng chuyền theo ký hiệu màu
Hình 11: Phân bố độ rọi 3D theo ký hiệu màu
Các chỉ số đánh giá chất lượng hệ thống chiếu sáng thu được từ kết quả mô phỏng.
| Các chỉ số chiếu sáng | ||
|---|---|---|
| Độ cao đánh giá các chỉ số chiếu sáng | 1m | |
| Độ rọi trung bình | Eaverage | 416 lx |
| Độ rọi tối thiểu | Emin | 318 lx |
| Độ đồng đều ánh sáng | Emin/Eaverage | 0.76 |
| Độ chói | UGR | < 50 |
| Nhiệt độ màu | K | 5700 |
| Chỉ số hoàn màu | Ra | > 80 |
Bảng 2: Các chỉ số chiếu sáng thu được từ kết quả mô phỏng
Đối chiếu các chỉ số kết quả mô phỏng trong Bảng 2 với tiêu chuẩn ở Bảng 1, bạn có thể đánh giá được phương án thiết kế đèn chiếu sáng sân bóng chuyền có đạt yêu cầu hay không.
Đến đây, bạn đã có cái nhìn tổng quan từ cách chọn đèn, bố trí đèn cho đến mô phỏng và đánh giá hệ thống chiếu sáng phù hợp với từng cấp độ sân. Hy vọng những thông tin này sẽ giúp bạn tự tin hơn khi triển khai hệ thống chiếu sáng cho sân bóng chuyền của mình. Nếu trong quá trình thực hiện bạn có vướng mắc, đừng ngần ngại để lại bình luận hoặc gửi lời nhắn. Tôi luôn sẵn sàng giải đáp để bạn có thêm thông tin hữu ích.
|| Bạn hãy đọc thêm bài: Vì sao đèn LED sân bóng tiết kiệm đến 60% điện năng?
|| Bạn hãy đọc thêm bài: Cách chọn đèn LED cho sân bóng đá không gây chói
Danh mục: Chiếu sáng sân bóng
