Nếu bạn là chủ sân bóng đá, chắc hẳn bạn từng gặp hoặc băn khoăn trước những vấn đề quen thuộc: sân chưa đủ sáng, ánh sáng không đều, cầu thủ bị chói mắt, khiến trải nghiệm thi đấu chưa thực sự thoải mái.
Từ thực tế đó, nhiều chủ sân đặt ra câu hỏi: một hệ thống chiếu sáng như thế nào được xem là phù hợp với sân của mình?
Để ánh sáng đạt độ đồng đều, hạn chế chói mắt và đáp ứng đúng mục đích sử dụng, khâu thiết kế chiếu sáng sân bóng đá cần dựa trên những tiêu chí rõ ràng, thay vì chỉ lắp đèn theo cảm tính hoặc kinh nghiệm truyền miệng.
Dựa trên hướng dẫn chiếu sáng sân bóng đá của FIFA và kinh nghiệm triển khai thực tế, bài viết này tổng hợp 4 tiêu chí cốt lõi trong thiết kế chiếu sáng sân bóng đá, kèm theo một ví dụ thiết kế thực tế để chủ sân dễ hình dung.
Những nội dung này giúp chủ sân hiểu rõ các nguyên lý thiết kế chiếu sáng sân bóng đá, từ đó chủ động đưa ra yêu cầu cụ thể và làm việc hiệu quả hơn với đơn vị cung cấp giải pháp chiếu sáng khi trang bị giàn đèn cho sân bóng của mình.
-
4 tiêu chí khi thiết kế chiếu sáng sân bóng đá và những lợi ích quan trọng của từng tiêu chí
- Tiêu chí 1: Thiết kế các chỉ số chiếu sáng phù hợp với kích thước và đối tượng sử dụng sân
- Tiêu chí 2: Lựa chọn kiểu phân bố cột phù hợp trong thiết kế chiếu sáng sân bóng đá
- Tiêu chí 3: Tính toán kỹ góc ngẩng, độ cao treo đèn khi thiết kế chiếu sáng sân bóng đá để tránh chói
- Tiêu chí 4: Giảm thiểu và loại bỏ ánh sáng tràn trong thiết kế chiếu sáng sân bóng đá
- Hướng dẫn thiết kế chiếu sáng sân bóng đá thông qua bản thiết kế mẫu
4 tiêu chí khi thiết kế chiếu sáng sân bóng đá và những lợi ích quan trọng của từng tiêu chí
Tiêu chí 1: Thiết kế các chỉ số chiếu sáng phù hợp với kích thước và đối tượng sử dụng sân
Trong quá trình thiết kế chiếu sáng sân bóng đá, câu hỏi đầu tiên luôn nên là: sân của bạn phục vụ ai? Cầu thủ nghiệp dư, bán chuyên hay chuyên nghiệp? Đây là điều nhiều chủ sân thường bỏ sót, nhưng lại quyết định trực tiếp đến kích thước sân. Khi kích thước thay đổi, các chỉ số như độ rọi, độ đồng đều hay độ chói cũng phải điều chỉnh theo để đảm bảo ánh sáng phù hợp và an toàn cho cầu thủ.
Hình 1: Các tùy chọn kích thước của sân bóng đá
Vì vậy, bước đầu tiên là xác định rõ đối tượng sử dụng. Khi đã có kích thước sân chính xác, bạn mới bắt đầu thiết kế chiếu sáng sân bóng đá để các chỉ số ánh sáng đạt đúng tiêu chuẩn. Những tiêu chuẩn này tôi đã phân tích chi tiết trong bài viết trước, bạn có thể xem lại khi cần.
Tiêu chí đầu tiên này giúp chủ sân tính toán đúng số lượng đèn cần dùng. Điều đó không chỉ tránh lãng phí khi lắp dư đèn mà còn tiết kiệm đáng kể chi phí điện năng trong suốt quá trình vận hành sân.
Tiêu chí 2: Lựa chọn kiểu phân bố cột phù hợp trong thiết kế chiếu sáng sân bóng đá
Trong thiết kế chiếu sáng sân bóng đá, cách bố trí cột đèn ảnh hưởng trực tiếp đến độ sáng, độ đồng đều và mức độ chói trên sân. Tùy vào mục đích sử dụng sân mà bạn sẽ có những phương án phù hợp để ánh sáng vừa dễ chịu vừa tiết kiệm chi phí.
1. Sân đào tạo, sân tập luyện hoặc chơi giải trí
Những sân thuộc nhóm này thường không cần độ rọi quá cao, vì vậy bạn có thể chọn bố trí 6 cột hoặc 8 cột với chiều cao thấp (Hình 2). Đây là cách làm phổ biến, tiết kiệm và vẫn đảm bảo cầu thủ cảm thấy thoải mái khi di chuyển trên sân.
Hình 2: Các tùy chọn phân bố cột cho sân bóng đá theo tiêu chuẩn Class IV
Trong trường hợp sân cần độ rọi cao hơn (ví dụ tập luyện nâng cao hoặc tổ chức giải phong trào lớn), bạn chỉ cần điều chỉnh vị trí cột sao cho nằm ngoài vùng màu xanh trong hình minh họa. Khi cột đặt đúng vị trí, ánh sáng sẽ không chiếu trực tiếp vào mắt cầu thủ, giúp hạn chế chói.
Hình 3: Khu vực màu xanh bên ngoài phạm vi sân là khu vực không được đặt cột
2. Sân yêu cầu chất lượng ánh sáng cao (Class III hoặc Class II)
Với những sân phục vụ thi đấu chất lượng cao, yêu cầu ánh sáng tiêu chuẩn chuyên nghiệp, độ rọi và độ đồng đều phải đạt mức cao hơn. Ở nhóm này, phương án tối ưu gần như luôn là: 4 cột cao (treo đèn cao để giảm chói). Để hiểu rõ về độ chói và cách giúp đèn LED sân bóng không chói, bạn hãy xem bài viết trước của tôi.
Hình 4: Các tùy chọn phân bố cột theo tiêu chuẩn Class III và Class II
Tuy nhiên, với sân nghiệp dư hoặc sân bán chuyên, bạn không nhất thiết phải dùng cột cao. Các phương án 6 cột hoặc 8 cột thấp vẫn có thể đáp ứng tốt nhu cầu chiếu sáng cơ bản, đồng thời tiết kiệm đáng kể chi phí đầu tư và bảo trì về sau.
Tiêu chí 3: Tính toán kỹ góc ngẩng, độ cao treo đèn khi thiết kế chiếu sáng sân bóng đá để tránh chói
Việc giảm chói là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong thiết kế chiếu sáng sân bóng đá để đảm bảo cầu thủ có tầm nhìn rõ ràng và thoải mái. Để làm được điều này, đèn cần được lắp đặt sao cho thỏa mãn hai điều kiện kỹ thuật dưới đây.
Điều kiện 1: Góc treo đèn
Mục tiêu của việc điều chỉnh góc ngẩng là để ánh sáng không chiếu trực tiếp vào mắt cầu thủ và trọng tài. Theo nguyên tắc chung, góc ngẩng của đèn LED không được vượt quá 70°. (Hình 5a)
Bên cạnh đó, bạn cũng cần đảm bảo chùm sáng của đèn ở hàng trên không bị đèn ở hàng dưới che khuất. Giải pháp là duy trì góc nghiêng của khung đèn > 15°, giúp ánh sáng tỏa đều và không bị chắn. (Hình 5b)
Hình 5: Yêu cầu góc ngẩng của đèn và góc nghiêng của khung đèn
Điều kiện 2: Chiều cao cột đèn
Trong cùng một mức độ rọi, đèn được treo càng cao thì mức chói (UGR) càng giảm, giúp ánh sáng trở nên dễ chịu và hạn chế cảm giác khó chịu cho cầu thủ. Tuy nhiên, treo đèn cao hơn cũng đồng nghĩa bộ đèn cần có quang thông lớn hơn để đảm bảo đủ sáng.
Khi thiết kế chiếu sáng sân bóng đá, bạn cần đảm bảo UGR ≤ 50. Để đạt được mức này, chiều cao cột đèn phải thỏa điều kiện tối thiểu: h ≥ d × tan(α) (với α ≥ 25°)
Một số giá trị tham khảo dưới đây:
- Trường hợp lắp 4 cột hai bên biên ngang: chiều cao tối thiểu 19 m
- Trường hợp lắp 4 cột đặt tại bốn góc sân: chiều cao tối thiểu 34 m
Hình 6: Yêu cầu chiều cao cột đèn với phương án lắp 4 cột ở 2 bên đường biên ngang
Hình 7: Yêu cầu độ cao cột đèn khi chọn phương án lắp 4 cột góc
Nếu sân bóng của bạn thuộc nhóm có yêu cầu ánh sáng cao, thì tiêu chí 3 chính là phần quan trọng nhất cần được tính toán cẩn thận. Khi thực hiện đúng, chỉ số chói giảm đáng kể, ánh sáng đồng đều hơn và cầu thủ sẽ cảm thấy thoải mái hơn khi thi đấu.
Tiêu chí 4: Giảm thiểu và loại bỏ ánh sáng tràn trong thiết kế chiếu sáng sân bóng đá
Sau khi đảm bảo các yêu cầu chiếu sáng bên trong sân ở 3 tiêu chí trước, bạn còn một mục tiêu rất quan trọng trong thiết kế chiếu sáng sân bóng đá: hạn chế ánh sáng tràn ra khu vực xung quanh.
Ánh sáng tràn gây ra nhiều ảnh hưởng:
- Lãng phí điện năng.
- Ảnh hưởng sinh hoạt của khu dân cư lân cận.
- Gây khó chịu, cản trở tầm nhìn người tham gia giao thông.
Hình 8: Đánh giá lượng ánh sáng tràn khi thiết kế chiếu sáng sân bóng đá để loại bỏ
Vì vậy, việc kiểm soát vùng sáng không chỉ giúp tiết kiệm năng lượng, mà còn giúp tạo trải nghiệm tốt hơn cho cầu thủ khi ánh sáng tập trung đúng khu vực thi đấu.
Hướng dẫn thiết kế chiếu sáng sân bóng đá thông qua bản thiết kế mẫu
Để bạn hình dung rõ hơn quy trình thiết kế chiếu sáng sân bóng đá, chúng ta cùng xem qua một ví dụ thực tế. Đây là một sân bóng được yêu cầu chiếu sáng bằng hệ thống đèn LED floodlight, đạt tiêu chuẩn Class III – phù hợp cho thi đấu phong trào chất lượng cao.
- Bố trí cột đèn: sử dụng 4 cột (pole) đặt tại 4 góc sân bóng đá
- Đèn chiếu sáng: lắp 120 bộ đèn LED SFK-008
Sau khi mô phỏng chiếu sáng, mô hình thu được ba phần quan trọng sau:
- Bản vẽ mặt bằng phân bố cột và hướng chiếu sáng (Hình 9)
- Biểu đồ phân bố độ rọi theo màu tại mặt phẳng ngang cao 1 m (Hình 10)
- Đánh giá độ chói (UGR) tại 16 điểm trên sân, đo ở cao độ 1.2 m (Hình 11)
Hình 9: Bản vẽ mặt bằng, phân bố cột sân bóng đá
Hình 10: Phân bố độ rọi trên sân bóng đá theo ký hiệu màu
Hình 11: Đánh giá chỉ số UGR ở 16 điểm trên sân khi thiết kế chiếu sáng sân bóng đá
Các chỉ số quan trọng thu được từ bản thiết kế chiếu sáng sân bóng đá
| Height of the reference plane | 1m | |
| Horizontal illuminance | Eh average | 811 lx |
| Horizontal minimum illuminance | Eh min | 675 lx |
| Uniformity of illuminance | Eh min/Eh average | 0.83 |
| Glare | GR | < 50 |
| Colour Temperature | K | 5700 |
| Colour Rendering | Ra | > 80 |
Từ kết quả trên, bạn sẽ thấy rằng khi thiết kế chiếu sáng sân bóng đá được thực hiện kỹ càng và đúng quy trình mô phỏng, hệ thống ánh sáng cho ra chất lượng rất ổn định: đủ sáng, đồng đều và phù hợp với cầu thủ. Ngoài ra, hiệu quả tiết kiệm năng lượng và tính thẩm mỹ chung của sân cũng được nâng lên đáng kể.
Tuy nhiên, có một điểm quan trọng mà bạn luôn cần nhớ: không phải loại đèn LED floodlight nào cũng dùng được cho sân bóng đá. Bạn nên chọn đúng loại đèn chuyên dụng cho thể thao, đặc biệt là những dòng đèn có chất lượng quang học tốt. Bởi nếu dùng đèn kém chất lượng, vấn đề không chỉ nằm ở việc đèn nhanh hỏng. Khi bạn phải thay một vài đèn, ánh sáng trên sân sẽ không còn đồng đều, gây cảm giác khó chịu và làm giảm sự tập trung của cầu thủ trong từng pha bóng.
Như vậy, toàn bộ quá trình thiết kế chiếu sáng sân bóng đá đều xoay quanh bốn tiêu chí quan trọng mà tôi đã trình bày. Khi bắt tay vào thực tế, rất có thể bạn sẽ băn khoăn: sân bóng này nên dùng loại đèn nào? tiêu chí chọn đèn ra sao? hay bản thiết kế hiện có đã tối ưu chưa? Nếu bạn cần ai đó xem giúp bạn toàn bộ bản thiết kế hoặc giải đáp thêm các thắc mắc, cứ để lại bình luận, nhắn tin hoặc gọi cho tôi. Tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ để sân bóng của bạn được chiếu sáng đúng chuẩn và bền bỉ theo thời gian.
Danh mục: Chiếu sáng sân bóng
