Nhà thi đấu ở các trường THPT, đại học hay trung tâm thể dục thể thao thường phải phục vụ rất nhiều hoạt động khác nhau: từ thi đấu, tập luyện đến biểu diễn và sự kiện. Chính vì vậy, không ít chủ sân cảm thấy bối rối khi nghĩ đến thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu: sân vẫn sáng, đèn vẫn bật, nhưng người chơi lại nhanh mỏi mắt, cảm giác chói và không thật sự thoải mái khi vận động.
Tôi nhận ra rằng, vấn đề không nằm ở việc thiếu đèn hay dùng đèn chưa đủ mạnh. Thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu cần tạo ra ánh sáng phù hợp với từng quy mô và cấp độ sử dụng, đảm bảo độ sáng trên mặt sân, ánh sáng phân bố đều và hạn chế độ chói. Khi những yếu tố này chưa được tính toán đúng, ánh sáng rất khó mang lại cảm giác dễ chịu cho vận động viên và cả những người theo dõi trên khán đài.
Trong bài viết này, tôi chia sẻ lại tiêu chuẩn thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu đa năng và một ví dụ thiết kế đã được triển khai thực tế, để bạn có thể hiểu rõ hơn bản chất của ánh sáng trong nhà thi đấu và yên tâm hơn trước khi quyết định đầu tư hoặc thay mới hệ thống đèn.
Tiêu chuẩn thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu đa năng
Trong thực tế, thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu không chỉ có một “chuẩn chung” duy nhất. Tùy theo mục đích sử dụng, nhà thi đấu có thể phục vụ cho giải đấu nghiệp dư, giải quốc gia hoặc giải quốc tế. Ở mỗi cấp độ khác nhau, yêu cầu về ánh sáng cũng sẽ thay đổi.
Chưa dừng lại ở đó, mỗi môn thể thao lại có yêu cầu chiếu sáng riêng. Ví dụ, môn cầu lông cần ánh sáng đều và hạn chế chói nhiều hơn, trong khi bóng rổ hay bóng chuyền lại cần độ sáng cao để theo dõi bóng tốt hơn. Chính vì vậy, khi thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu đa năng, ánh sáng cần được tính toán sao cho đáp ứng đồng thời yêu cầu của tất cả các môn diễn ra trong cùng một không gian.
Hình 1: Nhà thi đấu đa năng
| TIÊU CHUẨN CHIẾU SÁNG NHÀ THI ĐẤU | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Quốc tế | Quốc gia | Nghiệp dư | ||||||
| Eave (lux) | Emin/Eave | UGR | Eave (lux) | Emin/Eave | UGR | Eave (lux) | Emin/Eave | UGR |
| 1000 - 1500 | > 0.7 | < 50 | 500 | > 0.7 | < 50 | 500 | > 0.5 | < 50 |
Bảng 1: Tiêu chuẩn chiếu sáng của nhà thi đấu đa năng theo các cấp độ khác nhau
Ý nghĩa của các chỉ số chiếu sáng ở Bảng 1 như sau:
- Eave (lux): Đây là giá trị độ sáng hay độ rọi trung bình rơi trên bề mặt ngang (mặt phẳng song song với mặt sân). Có thể hiểu đơn giản, Eave cho biết sân sáng tới mức nào khi nhìn tổng thể.
- Emin/Eave: Đây là tỉ số giữa độ rọi thấp nhất (Emin) và độ rọi trung bình (Eave) trên mặt phẳng ngang của sân. Chỉ số này dùng để đánh giá ánh sáng có đồng đều hay không. Nếu giá trị này thấp, sẽ xuất hiện những vùng quá sáng hoặc quá tối, khiến người chơi khó chịu và nhanh mỏi mắt.
- UGR: có thang đánh giá từ 10 đến 90, giá trị càng thấp thì càng tốt (càng ít chói). Yêu cầu chung trong chiếu sáng thể thao là UGR < 50. Nếu bạn muốn hiểu sâu hơn, bạn có thể xem thêm bài viết chi tiết về UGR mà tôi đã chia sẻ.
Khi những chỉ số này được tính toán đúng ngay từ đầu, ánh sáng trong nhà thi đấu sẽ trở nên êm hơn, dễ chịu hơn, giúp vận động viên tập trung thi đấu và người theo dõi cảm thấy thoải mái hơn trong suốt thời gian sử dụng.
Giới thiệu bản mô phỏng, thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu đa năng
Nhà thi đấu đa năng ở Hình 1 được yêu cầu thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu đạt cấp độ quốc tế. Với yêu cầu này, hệ thống chiếu sáng không chỉ cần đủ sáng, mà còn phải đảm bảo ánh sáng ổn định, đồng đều và hạn chế chói trong suốt quá trình thi đấu.
Trong phương án thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu này, hệ thống đèn LED pha (floodlight) được sử dụng gồm hai nhóm chính:
- Đèn chiếu sáng trực tiếp: Sử dụng 40 bộ đèn EVISTA, công suất 400W, beam angle 60 độ. Đây là nhóm đèn tạo ánh sáng chính cho toàn bộ mặt sân thi đấu.
- Đèn chiếu sáng bổ sung: Sử dụng 16 bộ đèn EVISTA, công suất 160W, beam angle 60 độ, có nhiệm vụ hỗ trợ, giúp ánh sáng phân bố đều hơn và hạn chế các vùng tối trên sân.
Cách kết hợp hai nhóm đèn này giúp thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu đa năng vừa đạt độ sáng yêu cầu, vừa đảm bảo sự cân bằng ánh sáng trên toàn bộ khu vực thi đấu.
Dưới đây là bản vẽ mặt bằng (Hình 2), bản vẽ 3D nhà thi đấu đa năng (Hình 3). Mô phỏng chiếu sáng với 40 bộ đèn chiếu sáng trực tiếp và 16 bộ đèn chiếu sáng bổ sung.
Hình 2: Bản vẽ mặt bằng nhà thi đấu đa năng
Hình 3: Bản vẽ 3D thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu đa năng
Phần mềm Reelux được sử dụng để thực hiện mô phỏng chiếu sáng cho nhà thi đấu. Thông qua mô phỏng, có thể quan sát rõ phân bố độ rọi và các chỉ số chiếu sáng trên mặt phẳng ngang của sân thi đấu.
Hình 4: Phân bố độ rọi trên mặt phẳng ngang theo ký hiệu màu
Hình 5: Giá trị độ rọi tại các điểm trên mặt phẳng ngang của sân thi đấu
Dựa trên kết quả thống kê ở Hình 5, các chỉ số chiếu sáng trên bề mặt sân được tổng hợp, bao gồm Eave, Emin/Eave và UGR, như thể hiện trong Bảng 2.
| Độ cao đánh giá các chỉ số chiếu sáng | 1 m | |
| Độ rọi trung bình | Eave | 1020 lx |
| Độ rọi tối thiểu | Emin | 782 lx |
| Độ rọi tối đa | Emax | 1160 lx |
| Độ đồng đều ánh sáng | Emin/Eave | 0.76 |
| Độ chói | UGR | < 50 |
Bảng 2: Các chỉ số chiếu sáng trên bề mặt sân thi đấu
Thông qua bảng này, có thể đánh giá đầy đủ hiệu quả của phương án thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu, từ mức độ sáng trung bình, độ đồng đều ánh sáng cho đến khả năng hạn chế chói.
Đến đây, bạn có thể hình dung được quy trình thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu từ bố trí đèn, xác định hướng chiếu, cho đến đánh giá các chỉ số chiếu sáng dựa trên tiêu chuẩn. Tuy nhiên, có một điểm rất quan trọng cần lưu ý: không phải loại đèn pha LED nào cũng phù hợp cho nhà thi đấu. Với một số loại đèn, dù lắp đủ số lượng, vẫn rất khó đạt được các chỉ số chiếu sáng tốt.
Từ kinh nghiệm thực tế, tôi luôn khuyên nên chọn đúng đèn pha LED chuyên dụng cho thể thao, có chất lượng ổn định, để tránh những lỗi thường gặp như: một số vị trí trên sân bị quá chói, ánh sáng phân bố không đồng đều, màu sắc ánh sáng không đồng nhất giữa các bộ đèn, Khi chọn đúng loại đèn và thiết kế chiếu sáng bài bản ngay từ đầu, nhà thi đấu sẽ mang lại cảm giác dễ chịu, an tâm và bền vững trong suốt quá trình sử dụng.
Nếu bạn còn băn khoăn về thiết kế chiếu sáng nhà thi đấu hay bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến chiếu sáng, đừng ngần ngại để lại bình luận hoặc gửi lời nhắn. Tôi luôn sẵn sàng giải đáp để bạn có thêm thông tin hữu ích.
|| Bạn hãy đọc thêm bài: Hướng dẫn chọn đèn chiếu sáng sân thi đấu trong nhà
Danh mục: Chiếu sáng nhà thi đấu
